محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1712
مرآة البلدان ( فارسى )
چهارشنبه شانزدهم ربيع الاول مانده كشتيها در روى رود مزبور در حركت بود . در ساعت مسطور حاجى طرخان به ورود مسعود خسروى مزين آمد . صبح شانزدهم ميرزا ملكم خان و نريمان خان و ميرزا اسد الله خان قونسول و ميرزا ميكائيل برادر ميرزا ملكم خان از حاجى طرخان به كشتى آمدند . پذيرائى كارگزاران دولت روس در حاجى طرخان از مقدم مبارك به اعلى درجهء كمال بود . طاق نصرت خوبى ساخته بودند . كلانتر شهر چنانكه در ممالك روس رسم است كه هنگام ورود امپراطور و پادشاهان لا غيرهم در شهرى معمول مىدارند نان و نمك جلو آورد و برآن نمكدان طلا و دورى نقره مطلا كه نان درآن نهاده تاريخ ورود مسعود اعليحضرت همايون را به شهر حاجى طرخان نقش كرده بودند . دارالحكومهء اين شهر كه براى منزل معين شده محض تشريفات قدوم سعادت لزوم مقدس زايد الوصف زينت يافته . بالجمله پرنس منچيكوف و كلنل بيزاك به اتفاق جناب مستطاب صدر اعظم از حاجى طرخان به اجازهء همايون از جلو به مسكو رفتند . تلمبهچيهاى اين شهر مشق خوبى در حضور مبارك كردند . روز پنجشنبه هفدهم ابتدا به مسجد مخصوص مسلمانان شيعه بعدها به مسجد تاتارها كه متعلق به اهل سنت است تشريف بردند . پس از آن به عمارتى كه بعضى از اسباب پطر كبير در آنجا ضبط است توجه فرمودند . دو قايق بزرگ در اينجا بهنظر انور رسيد كه پطر كبير بهدست خود ساخته مخصوصا يكى از آنها را بسيار خوب منبت كرده است . صورت پطر كبير و كاترين امپراطريس را هم آنجا نقش كردهاند . بعضى از اسباب نجارى پطر كبير از قبيل اره و كلنگ و غيره دراين عمارت به ديوارها آويخته . پس از بازديد اين اماكن ، بعد از ظهر اينروز ، تشريففرماى اسكله شده به عزم ساريتسين « 3 » در كشتى بخار موسوم به الكسندر كه از كمپانى است نشسته كشتى مزبور در روى رود ولگا به راه افتاد . اين كشتى بسيار مزين و وسيع و تندرو است . روز هيجدهم سه ساعت و ربع به غروب مانده به شهر ساريتسين نزول اجلال فرمودند . اين شهر در بلندى در كنارهء رود ولگا واقع شده
--> ( 3 ) - Tsaritsin اين شهر كه تساريتسين نام داشت در جنگ جهانى دوم استالين گراد خوانده شد و پس از مرگ استالين ، نام آن را ولگاگراد نهادند .